İhap Hulusi Görey: Türk Grafik Tasarımının İlk İllüstratörü.

''Cumhuriyet'i Afişleyen Adam''

İhap Hulusi Görey, Türk grafik tasarımının kurucusu ve reklamcılıkta öne çıkan isimlerden biriydi. Bugün hâlâ arşivlerde ve müze koleksiyonlarında karşımıza çıkan afişleri, dönemin en tanınmış Türk markaları için üretilmişti. Görey ayrıca birçok Türk devlet kurumunun kurumsal kimliğini tasarladı ve bunu yaparak yeni kurulan Türkiye Cumhuriyeti'nin görsel kimliğine doğrudan katkıda bulundu. Bugünün diliyle söylemek gerekirse Görey, tek bir kişide toplanmış bir marka danışmanlığı ve grafik tasarım stüdyosuydu.

Ünlü mimar Ahmet Hulusi'nin oğlu İhap Hulusi, 1898'de Mısır'da doğdu. Dedesi, Mısır Hidivi tarafından görevlendirilen bir askerdi; bu yüzden aile Mısır'a yerleşmiş, ancak İngiliz işgalinin ardından kısa bir süre içinde İstanbul'a geri dönmüştü. İhap Hulusi, Kahire'de İngiliz okullarında ilk ve orta öğrenimini tamamladı. 1917'de mektupla, Almanya'daki bir ressamdan resim dersleri aldı; 1920'de bizzat Almanya'ya giderek 1920-1925 yılları arasında resim eğitimine yoğunlaştı. Bu dönemdeki çalışmaları, Galatasaray Kulübü'nün sergi salonunda bir sergiyle Türkiye'de ilk kez izleyiciyle buluştu.

Beyaz yakalı bir hayatı reddetti

Babası, dil becerileri nedeniyle onu Dışişleri Bakanlığı'nda çalışmaya yönlendirdi; İhap Hulusi Arapça, Almanca, İngilizce ve Fransızca biliyordu. Babasına bir süre karşı koyamadı ve Bakanlıkta çalıştı, ancak sonunda beyaz yakalı bir kariyeri reddederek hayatını resimle kazanmaya karar verdi. Akbaba dergisinde Münif Fehim ve Ramiz Gökçe ile birlikte karikatürist olarak çalıştı, kısa sürede afiş tasarımına yöneldi.

İlk sipariş afişini 1927'de İnci Diş Macunları'ndan aldı. Sipariş sayısı arttıkça 1929'da kendi stüdyosunu kurdu; bu stüdyoda 1986'daki ölümüne kadar çalıştı. Aynı stüdyoda, bugün hâlâ hafızalarda yer eden Kulüp Rakısı şişe etiketini tasarladı. 1932'de ise Mustafa Kemal Atatürk'ün talimatıyla, yıllarca ilkokullarda okutulan Latin harfli ilk ALFABE kitabının kapağını çizdi -- Türkiye'nin harf devriminin görsel hafızasına doğrudan imza atan nadir tasarımlardan biriydi.

İlk kişisel sergiden uluslararası ödüle

1935'te Beyoğlu'nda ilk kişisel sergisini açan İhap Hulusi, kısa sürede Türkiye'nin ilk grafik tasarımcısı olarak anılmaya başladı. Atatürk, Cumhuriyet'in 10. Yıldönümü'nde hizmetlerini onurlandırmak için ona kişisel bir saat hediye etti. 1948'de Viyana'daki Uluslararası Afiş Sergisi'nde ''Bursa ve İzmir'' adlı afişiyle ödül kazandı; bu, bir Türk tasarımcının yurt dışında aldığı ilk poster ödülüydü ve Türk grafik tasarımının uluslararası sahnede tanınmasının ilk somut kanıtıydı.

Tasarılarında mizahın yanı sıra ticari bir anlatım dili de kullanan İhap Hulusi, ses getiren çalışmalarının ardından gazete ilanı ve afiş siparişleri artınca 1929'da ilk özel atölyesini açtı. Teyyare Piyangosu (bugünkü Millî Piyango) için 45 yıl, Tekel İdaresi için 35 yıl kesintisiz çalıştı. Ziraat Bankası, İş Bankası, Yapı Kredi, Garanti, Sümerbank, Emlak Kredi, Türk Ticaret Bankası, Maliye Bakanlığı (tahviller), Türk Hava Kurumu, Kızılay, Yeşilay, Tariş ve Zirai Donatım Kurumu gibi kurumlara çeşitli kimlik ve afiş çalışmalarıyla hizmet verdi. Yurt dışında da adını duyurdu: Bayer'in afiş ve etiketleri (1932), Mısır Tekel İdaresi, Devlet Demiryolları ve Şehir Hatları'na ait afiş ve ilanlar, İngiliz viskisi John Haig ile İtalyan markaları Cinzano ve Fernet Branca'nın afiş ve etiketleri onun elinden çıktı.

Hem sanatkâr hem psikolog

Gazeteci-yazar Fatih Türkmen, Görey için şöyle yazmıştı: ''O bir afiş ressamı, sanatkâr ve psikologdur. Günlük hayat gaileleri ile yorgun düşmüş insanlara hitap eder. O, sanat zevkini en geniş manasıyla halk kitlelerine hissettiren bir mürebbidir.'' Bu tanım, Görey'in işini yalnızca estetik değil, bir iletişim ve algı yönetimi meselesi olarak ele aldığını gösteriyor -- bugünün marka stratejisi ve görsel iletişim disiplinlerinin köklerini onda bulmak mümkün.

İhap Hulusi, 88 yaşında Şişli'deki dairesinde hayatını kaybetti. Onu tanıtmak amacıyla açılması planlanan İhap Hulusi Görey Görsel Sanatlar Müzesi için uzun süredir çalışmalar sürdürülüyor; anısına özel pul ve hatıra parası bastırılması da bu çabaların bir parçası. Eserleri hâlâ Türkiye'nin modern grafik tasarımına ilham veriyor ve tasarım tarihini araştıran her yeni kuşak, onun basit ama güçlü kompozisyon anlayışıyla yeniden karşılaşıyor.

Görey'den bugüne: kurumsal kimliğin değişmeyen ilkeleri

İhap Hulusi'nin bir asır önce uyguladığı yöntem aslında bugün de geçerli: tek bir görsel dilin, bankadan gazeteye, tahvilden ambalaja kadar her temas noktasında tutarlı biçimde uygulanması. Aradaki fark araçlarda; o dönemde elle çizilen afişler ve litografi baskılar kullanılırken, günümüzde bu süreç dijital tasarım araçları, marka kılavuzları ve çok kanallı içerik üretimiyle yürütülüyor. Bir markanın bugün Görey'in yaptığı işi karşılığı almak istemesi hâlinde izleyebileceği adımlar şöyle özetlenebilir:

• Markanın görsel kimliğini (logo, renk paleti, tipografi) tek bir kılavuzda sabitlemek ve tüm materyallerde bu kılavuza sadık kalmak.
• İletişim dilini hedef kitlenin günlük hayatına hitap edecek şekilde sadeleştirmek -- Görey'in afişlerinde olduğu gibi az sözle çok şey anlatmak.
• Basılı materyalden dijital reklama kadar her mecrada aynı marka hikâyesini tutarlı biçimde sürdürmek.
• Zaman içinde kimliği yenilerken kökeni ve tanınırlığı koruyacak kademeli bir güncelleme planı yapmak.

Bu ilkeler, bugün bir işletmenin kurumsal kimlik tasarımı sürecinde takip ettiği yol haritasıyla neredeyse birebir örtüşüyor. Görey'in dönemin bankalarına ve devlet kurumlarına verdiği hizmetin modern karşılığı, günümüzde marka tasarım ve geliştirme çalışmalarıyla; afişlerinin yerini ise artık basılı ve dijital sosyal medya içerik tasarımı alıyor. Bir markanın görsel kimliğini kurarken tarihten öğrenilecek en önemli ders, sadeliğin ve tutarlılığın zamana karşı en dayanıklı tasarım stratejisi olduğudur.

Yazıdan görseller

Sıkça Sorulan Sorular

İhap Hulusi Görey hangi Türk markaları için tasarım yapmıştır?

İhap Hulusi Görey, Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluş döneminde Ziraat Bankası, İş Bankası, Yapı Kredi, Sümerbank, Türk Hava Kurumu, Tekel İdaresi ve Millî Piyango başta olmak üzere dönemin önde gelen kurum ve markaları için afiş, etiket ve kurumsal kimlik çalışmaları yapmıştır. Eserleri, Batılı Art Deco akımından ilham alırken Türk modernleşmesini yansıtan özgün bir tasarım dili geliştirmiştir.

İhap Hulusi Görey neden Türk grafik tasarımının kurucusu sayılır?

Görey, Türkiye'de grafik tasarımı ve reklamcılığı sistematik bir disiplin olarak ilk kez uygulayan isim olduğu için bu unvanı almıştır. Yeni kurulan Cumhuriyet'in görsel kimliğini şekillendiren afişleri ve devlet kurumlarına yönelik kimlik çalışmaları, Türk halkının modern devlet imgesiyle tanışmasında kritik bir rol oynamıştır.

İhap Hulusi Görey'in eserleri hangi sanat akımlarından etkilenmiştir?

Görey'in çalışmaları başta Avrupa Art Deco akımı olmak üzere dönemin Batılı afiş ve illüstrasyon geleneğinden beslenmektedir. Almanya'da resim eğitimi alan sanatçı, bu Batılı üslubu Türk kültürel motifleriyle harmanlayarak kendine özgü, sade ve etkileyici bir illüstrasyon dili oluşturmuştur.